پوکی استخوان؛ از پیشگیری و غربالگری به‌موقع تا بهره‌گیری از درمان‌های نوین
فوق‌تخصص روماتولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر اهمیت حفظ سلامت استخوان‌ها از دوران کودکی، تغذیه مناسب، ورزش مستمر و تشخیص به‌موقع را از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از پوکی استخوان و شکستگی‌های ناتوان‌کننده ناشی از آن دانست.
دکتر الهام عتباتی در گفت‌وگو با وبدا، با اشاره به عوارض پوکی استخوان اظهار کرد: این بیماری با کاهش تراکم و استحکام استخوان‌ها، خطر شکستگی را افزایش می‌دهد و در صورت بروز شکستگی در نواحی حساسی مانند ستون فقرات و لگن، می‌تواند به ناتوانی و محدودیت جدّی در زندگی فرد منجر شود.
وی با توضیح ساختار استخوان‌ها افزود: استخوان از مواد معدنی حیاتی مانند کلسیم و فسفر تشکیل شده است که در بستری از مواد آلی و داربست اسکلتی قرار دارند. هنگامی که ساختار داخلی استخوان بر اثر عوامل مختلف تحلیل می‌رود، استخوان متخلخل و شکننده می‌شود و استحکام طبیعی خود را از دست می‌دهد.
این فوق‌تخصص روماتولوژی، افزایش سن را از مهم‌ترین عوامل بروز پوکی استخوان برشمرد و تصریح کرد: با افزایش سن، تغییرات متابولیک و اختلال در روند جذب و ذخیره مواد معدنی می‌تواند به کاهش استحکام استخوان‌ها منجر شود. این وضعیت به‌ویژه در زنان پس از یائسگی، به‌دلیل تغییرات هورمونی، اهمیت بیشتری دارد و در مردان نیز با روند طبیعی سالمندی مرتبط است.
دکتر عتباتی با تأکید بر ضرورت شناخت این بیماری خاطرنشان کرد: توجه به سلامت استخوان‌ها و انجام اقدامات پیشگیرانه باید از سنین پایین آغاز شود؛ زیرا تشخیص به‌موقع و اصلاح عوامل خطر، نقش مهمی در کاهش عوارض این بیماری دارد.
پوکی استخوان اولیه و ثانویه؛ شناخت عوامل خطر
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به انواع پوکی استخوان گفت: این بیماری به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. پوکی استخوان اولیه عمدتاً با افزایش سن و سالمندی ارتباط دارد و در زنان پس از یائسگی شیوع بیشتری پیدا می‌کند؛ در حالی که نوع ثانویه ممکن است در سنین پایین‌تر و در پی ابتلا به برخی بیماری‌ها یا مصرف بعضی داروها بروز کند.
وی بیماری‌هایی مانند پرکاری تیروئید، اختلالات غدد درون‌ریز، برخی سرطان‌ها و بیماری‌های ژنتیکی را از عوامل زمینه‌ساز پوکی استخوان ثانویه دانست و افزود: درمان‌های سنگین و تهاجمی برخی سرطان‌ها نیز ممکن است بر سلامت استخوان‌ها تأثیر بگذارد.
دکتر عتباتی ادامه داد: مصرف طولانی‌مدت برخی داروها، از جمله کورتیکواستروئیدها یا کورتون‌ها و داروهای ضدتشنج، می‌تواند خطر ابتلا به پوکی استخوان زودرس را افزایش دهد. برخی داروهای مورد استفاده برای کاهش اسید معده نیز ممکن است در شرایط خاص و با مصرف طولانی‌مدت با این خطر ارتباط داشته باشند؛ بنابراین مصرف داروها باید با نظر پزشک و بر اساس ضرورت درمانی انجام شود.
سلامت استخوان‌ها از دوران کودکی آغاز می‌شود
این فوق‌تخصص روماتولوژی با تأکید بر اهمیت تغذیه در سال‌های نخست زندگی اظهار کرد: دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوران کودکی برای رشد و استحکام طبیعی استخوان‌ها ضروری است. کمبود این مواد مغذی می‌تواند زمینه‌ساز اختلالاتی مانند نرمی استخوان در کودکان شود و بر سلامت اسکلتی فرد در سال‌های بعد زندگی تأثیر بگذارد.
وی افزود: توجه به تغذیه متعادل و تأمین نیازهای بدن به مواد معدنی و ویتامین‌ها، در کنار تحرک بدنی متناسب با سن، از اقدامات اساسی برای حفظ سلامت استخوان‌ها در طول زندگی است.
ورزش مستمر؛ پیوند سلامت عضلات و استخوان‌ها
دکتر عتباتی، تغذیه مناسب و ورزش منظم را از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از پوکی استخوان دانست و گفت: فعالیت بدنی مناسب با وارد کردن فشارهای فیزیکی کنترل‌شده بر استخوان‌ها، به حفظ استحکام آن‌ها کمک می‌کند. همچنین سلامت و قدرت عضلات که با ورزش اصولی تقویت می‌شود، نقش مهمی در حفظ عملکرد حرکتی و کاهش خطر زمین‌خوردن و شکستگی، به‌ویژه در دوران سالمندی، دارد.
وی بر ضرورت استمرار فعالیت بدنی متناسب با شرایط جسمانی افراد تأکید کرد و افزود: پیشگیری از پوکی استخوان باید رویکردی مستمر داشته باشد و تنها به دوران سالمندی محدود نشود.
تشخیص به‌موقع و نقش درمان‌های نوین
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سنجش تراکم استخوان را یکی از روش‌های اصلی ارزیابی وضعیت استخوان‌ها و بررسی خطر شکستگی عنوان کرد و اظهار داشت: نتایج این بررسی به پزشک کمک می‌کند تا وضعیت بیمار را ارزیابی و درباره ضرورت درمان و نوع مداخلات موردنیاز تصمیم‌گیری کند.
وی با اشاره به پیشرفت‌های درمانی در این حوزه افزود: امروزه داروهای مختلفی به‌صورت خوراکی و تزریقی برای درمان پوکی استخوان در دسترس هستند. این درمان‌ها، بسته به نوع دارو، می‌توانند روند تخریب استخوان را کاهش دهند یا به افزایش ساخت و حفظ بافت استخوانی کمک کنند.
دکتر عتباتی با تأکید بر ضرورت پیگیری درمان خاطرنشان کرد: درمان پوکی استخوان ممکن است چندین سال ادامه یابد و مدت آن به شرایط بیمار، میزان خطر شکستگی و نوع درمان بستگی دارد. پایبندی به برنامه درمانی و پیگیری منظم پزشکی، در کاهش خطر شکستگی‌های ناشی از این بیماری اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: شکستگی‌های مهره‌های ستون فقرات و لگن، به‌ویژه در افراد سالمند، می‌توانند پیامدهای جدّی جسمی و حرکتی به همراه داشته باشند؛ ازاین‌رو، پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مناسب نقش مهمی در حفظ استقلال و کیفیت زندگی بیماران دارد.
غربالگری؛ گامی مهم برای پیشگیری از شکستگی
دکتر الهام عتباتی در پایان با تأکید بر اهمیت ارزیابی وضعیت سلامت استخوان‌ها گفت: زنان پس از یائسگی و مردان بالای ۶۰ سال باید برای بررسی خطر پوکی استخوان و تعیین نیاز به سنجش تراکم استخوان، ارزیابی پزشکی شوند. ضرورت انجام آزمایش و شروع درمان نیز بر اساس سن، عوامل خطر و شرایط هر فرد و با نظر پزشک تعیین می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: توجه به تغذیه مناسب، فعالیت بدنی مستمر، پرهیز از مصرف خودسرانه داروها و مراجعه به‌موقع برای ارزیابی سلامت استخوان‌ها می‌تواند به کاهش خطر شکستگی و پیشگیری از پیامدهای جسمی و روانی این بیماری کمک کند.
درج نظر